Biagmi a migrante

Maysa a karayan ti biagmi a migrante, agayayos, aglisilisi,
Agsalasala nga après, mangapapros, mangapapges.
Ditoy ballasitaaw, maatur dagiti garaw
Nga suruten aglikawlikaw, karayan mangal-allilaw
Ti ruta agpukawpukaw, adu’t mainom, adu’t mawaw
Rigat ti ballasiw, riknat’ agballa, agbaliwbaliw
Naranggas nga kubwar, isuro nat’ tumpwar.
Lamiis ti danum, lumumlumlum, dumuduum
Inggat uneg ti barukung, agkukkukut, kumutkuttung...

Agurka kabsat ta innak pay agbilyar. Heheh! Ursnusek madamdama.

Disyembre 25, Aggapo Dixon CA

Itan ti petsa dagiti kanalbuong
Iti amin nga suli ditoy lagip. Itan
Ti panagsasallupang dagiti rupa,
Dagiti Isem, kidday, alamanu, arakup,
Ti panagpupulapul dagiti katkatawa,
Ranyag ti silsilaw, karoling ti ubbing,
Bibingka, linapet, puto, pancit,
Ti panagtayab dagiti asok ti kuskusina,
Ti panangraut dagiti angot ti karkarruba,
Ti panagidasar ti atang kadagiti altar,
Ti panagpasyar dagiti babarkada
Ditoy panunot ko. Itan ti iyuumay
Da lelang ken lelong, da aunti ken uncle,
Dagiti kabagyan aggapu diay sursurong
Iti kaputotan. Sumangbay da aminen
Ditoy panagmaymaysak ket matedtedtedanen
Ti rikna iti maburburiburan nga lua. Itan
Ti panagmamano dagiti inanak ti bunyag,
Ti panagsangbay ti ragsak kadagiti lamisaan,
Ti panagiparaman kadagiti kabkabaelan,
Ti panagparintumeng dagiti nangato,
Ti panagiparabur dagiti addaan. Itan
Ti pananglapsot kadagiti gura ken sakit ti nakem,
Ti panangibaba kadagiti punyal ken paltog
Iti bakrang ti barukong. dimteng'akon sadiay,
Ditoy Pusok. Agnanaednakon sadiay,
Ditoy ulimek ken lam-ek
Ti maul-ulilan nga namnama.

Itan ti panawen ti panagsusubli
sadiay lubong ti pudpudno a paskwa.

Bilyar

Siam nga bola laeng ti iyabut
Tapno malipatan ti iliw
Nga kalbit nga kalbit ita nga tiyempo
Ti lam-ek ken lagip. Mangrugi
Iti napigsa nga bugtak, masalsal bassit
Santo maiduron iti pakigtot tapno mawara
Dagiti sinalbag nga sensentimiento,
Nga nabayagen nga mangtagtagikwa
Kadagiti kunkunaen da nga gasat
Ti kinaadayo, ti iiyidayo ti tao
Sadiay lubong dagiti silpo ti puseg
Ti ragsak. Nu adda agkuralig
Dita maysa kadagiti innem nga abut ti isem,
Adda namnama nga maibus
Dagiti saksakit ti nakem.
Nu mapagasatan ket duwa wenno tallo
Ti maisyut, agpaunayen nu kwa nga lagto
Ti pitik ti puso. Mabalinton nga dalusan
Ti lamisaan ti biag, aglalo nu ti pulso
Ket adayu sadiay danag ken damag
Iti ili a nakayanakan. Pukawen laeng nu kwa
Ti panunot, iyaw-awan a kas grade one,
Tapno mapuntaan amin nga sirsirigen,
A papanan. Kasapulan nga innayaden
Ti garaw tapno mapatingngaan ti rigat
Ti naggapwan. Ti garawgaw nga tudok
Nakarkaro ti tapyok. Bassit laeng nga saltik
Nasagsagat ti gammat ken kagat ti gasat
Ken nalaklaka nu kwa nga saganaan
Ti dawat ti sumarsaruno nga sirpat.

Siam nga bola laeng ti iyabot
Ket addanakon sadiay. Ngem siyam
Met ti biag ti pusa nga agkirkiriring
Nga inaldaw uray pay madama
Ti sirpat, ti salsal, ti sayag
Ti ay-ayam. Siam nga bola
Nga agkurkuralig, kasla panagtalon
sadiay ili, nagasaten nu agballigi.
Siam ti biag ti duog nga rigat,
Madi pulos mapanawan
Madi pulos maiyaw-awan,
Kuldit nga kuldit, barukong makasangsangit.
Kada tudok, sumuksusuksok ditoy pusok,
Dagiti listaan ti utang nga madin mabilang,
Dagiti panagturay ti presyo uray dinno,
Dagiti panangraut ti sabali nga lupot kada malamot,
Nakipagmaymaysan iti kaawan ti namnama nga mapuntaan
Dagitoy siam nga bola a pakailiwliwaan.

Siam nga bola laeng.
Siam nga bola kuma laeng
Ket adda nakon sadiay.

Uni ti Langit

landok ti uni ti langit
ditoy Estados Unidos.
sumaysayag, lumaglagpas
iti lapayag dagiti banarbar
ti agganganat nga biag
sadiay ulep, kamkamaten da
Ti tayab ti presyo
sadiay ngatu.
kanayon nga puraw
dagiti kur-it. Magudgudwa
ket agbangbanggilat ti panagkitak.

ngem nu laeng kuma
ti uni ti langit ditoy
ket pangisubli amin
nga lualo ti panganan,
mayatak latta kuman
nga ti tiweng ti billit
ket maipupok, mataltalian.

Tali

Adda murdong ti tali
Ta Adda ta.
Dita ka, ditoy nak.
Puon - pagpatinggaan.

Adda tali nga agbinnat.
Ti iyaadayo ket pampapigsa
Ti guyod ti subli.

Adda met tali nga agkeppet.
Ti bara ken lamiis ket naranggas
Iti duron ti pugsat.

Agbinnnnat man wenno agkeppet
Daytoy murdong nga nakaitalian,
Awan met ketdi nakaipulipulan.

Nu man pay ti tali
Ket para kadagiti umadayo iti puon,
Adda nga adda senyal ti naggapwan

Nga dinto pulos maiyaw-awan
Nga dinto pulos maadaywan
Nga murdong ti tali

Inang TNT sa Kent, Washington

Kahit ang araw ay sumusunod

Sayong sipag. Mula pa sa lagpas-tanaw,

Ang liwayway ay bumubuka

Sa kislap ng pinupunasang pinggan

At lababo ng iba. Nabubulabog ang umaga

Sa dalit daling yapak sa may kahabaan

Ng 234th ave south. Sa lakad mo nahahawa

Ang kutitap ng mga dahon sa sanga,

Nagniningning, yumayagayway sa pagbulusok

Ng panibagong pag-asa. Sa mga pawis mo

Nauumpisang uminit ang paggawa sa paligid.

Diyan, sa tiyagang pinipi ng dokumento

Ng pagkatao, nakilala ka ring mukha,

Nakilala ka ring sumisinag ng buhay na lanta.



Nung una kitang makita, inunahan ka

Ng araw sa pagsisid sa dilim

kahit dinig na ang tawag ng kama

sa katawan. Pero tila yatang di kaya

Magpahinga ang pagibig. Ang tiyaga

Ay lubha yatang naipanganak

Sa walang imik na hingpis,

Di kayang damhin ang modernong pagmamalabis.



Ngayong di pinatupad ang pagtanggap

Sayong pangalan, mananatiling habol

Ng araw ang yong daratnan.

Pero saang lupalop ka man masusundan,

Hilang hila mo ang kadakilaan.



By: george pagulayan

12:26am

06/28/07

Diaspora: Nam-ay Ngata?

Adda ak ita ditoy Federal Way Washington. Agisursuro ak dita Montessori Plus School, Kent. Idi Septembre ak laeng nga simmangpet ditoy Amerika, damo nga baddek ko iti nalamiis nga daga.

Sangapulo a tawen a nagisuroak iti pilosopiya diay UE ngem kas kadagiti natakawan ti namnama ken adu a kapanunutan, diak naanusan nga pekkelen (manen) dagiti ling-et tapno laeng adda pagayusan dagiti nabat-bati nga (pagla)laing ken panagayat para iti bukbukod nga ili. Sangapulo nga tawen, kalpasan ti panangibuyat amin dagiti nagannak iti kakaisuna nga sentimo ken sentimyento ti panganan, ti kabarikiran ken kataltalunan dagiti adu a rigrigat, bimmaliw ken bimmaliktad dagiti arapaap -- "kas kadagiti bulong iti tiyempo ti lamiis nga madi makaigawid kadagiti bukod da nga kolor, kapilitan nga umibbet ken agparigreg tapno kamaten na ti gasat"(see my poem, pagkatapos ng taglagas posted on 4/17/06). Nagbunga dagiti adal ket naipapel--AB Philosophy idiay Seminaryo ken MA Philosophy diay UST -- ngem awan latta’t nalang-ab ko nga sabali idiay kusina mi. Kakaisuna nga bunga dagiti adu a dekada a namnama nga inbunubun da lelong kenni itang, saibbek laeng ni inang iti mangmangeg kada agbakasyonak aggapo Manila, bitbet ko dagiti agparayag nga luplupot, makmakan, panagsasao maipanggep iti parabur ti siyudad. Ngem kalpasan ti makalawas, lotto wenno huweteng laengen ti nabatbati a mangitultul-o ti tibker ken ragsak dagiti anges.

Ita, adda ak ditoy Washington. Iggem ko dagiti adu nga arapaap dagiti nagannak, kakabsat ken adu a kabagyan nga mangnamnama piman a masapriyan ti gasat ko. Gasat kunada, madi da ammo nga rinabii nak nga agkumkumot iti riniburibu nga iliw. Maymayat pay nu adu maubra, ta di na ka malagip ni liday. Ngem nu ikkam bassit ti tiyempo dagiti napalabas nga sumirep, awan pay nakitak a sennaay a kas daytoy bukbukod ko nga rupa.

Pito kami nga agkakabsat: Ti inauna ket adda diay UAE; Maikatlo adda idiay South Korea; Maikalima adda idiay Taiwan; Maikainnem adda diay Zambales; Maikapat addaan ti asawa ken anak kabbalay da inang ken itang ken buridek nga agbasbasa. Nakaturpos iti innem iti kolehiyo ket nagbalin kami a pamilya ti lubong, ti taaw, ti angin, ti selfon, ti internet, ti lagip, ti napalabas, ti tinakaw nga ar-arapaap. Diaspora kunada -- nawarawara nga ayat wenno timpuyog dagiti ragsak iti nakayanakan -- tapno laeng biruken mi ni gasat nga ilemlemmeng ti sistema ti tumaytayab nga presyo.

Malagip ko idi ubbing kami pay laeng: singko sentimos ti lima nga dulse. Beynte sentimos met ti Coke nga 12 oz idi 70s. Awan ammo mi maipanggep ti Martial Law. Panawen ti panagturay da "Enrile, Carag Reyno ibotos ti tattao. Awan rigat ti biyag...." Panawen ti UTLI loggers nga inaldaw nga mangtaptapok kadagiti al-alad, kalkalsada ken kabanbantayan ti Baggao, amyananen ti Sierra Madre. Agtallon a dekada manipud idi nga ti Baggao (Cagayan Valley) ti maysa kadagiti ili nga tinawen nga bisbisitaen ti dadakkel nga layos nga mangperperdi kadagiti mulmula ken adu nga taraon.

Sakbay nak nga agpa-Amerika, namatmatak ni Lilong Insyong ko nga in-inut nga natay maigapu iti kanser ti karabukob. 24 nga aldaw nga saan pulos a nakapangan, pinili ni lelong ti saan nga agpaospital. Ammo na piman diay lakay nu kasano ti rigat ti maospital: rigat ti kaawan ti namnama nga agbiag ken kaawan ti pangbayad. Kinse nga apoko na a nakaturpos ti kolehiyo, nakapsot ti kapanunutan diay lakay nga adda maiyawat mi nga nam-ay. Ngem piman, pinili na ni patay.

Diaspora ken kaawan ti nam-ay, nudtoy mi pay nga piduten ti biag ken biruken ti kun-kunaen dagiti pilosopo nga "being" ken "meaning" ti kinaadda mi ditoy rabaw ti daga? Nudtoy aya ti rang-ay, ti nam-ay tapno agtalna kuma metten ti panunot ken lasag? Anya kadi ti kolor na ti biag nga naiprenta kadagiti dolyar tapno panawan mi ti nakayanakan ti ragsak ken kapututan toy managayat nga pigsa ti puso?

Agalaunan ti bigat. Imbag laengen ta adda pay oras ko nga agsaludsod ken mangikur-it kadagitoy nga sasaibbek. Sapay la koma ta makaturog nak nga insigida.